Berneński pies pasterski – charakterystyka, pielęgnacja, usposobienie

Berneński pies pasterski to łagodny, rodzinny olbrzym o zrównoważonym temperamencie, który do prawidłowego rozwoju potrzebuje bliskości człowieka i regularnej, choć umiarkowanej dawki ruchu. Jego wspaniały charakter idzie w parze z dość wymagającą pielęgnacją i predyspozycjami do określonych chorób. Poznaj szczegóły dotyczące opieki, zdrowia i natury tej niezwykłej rasy.

Sylwetka i wygląd zewnętrzny

Berneńczyk to potężny, ale proporcjonalnie zbudowany pies o imponującej prezencji. Dorosłe samce osiągają w kłębie od 64 do 70 cm, natomiast suki są nieco mniejsze – ich wysokość waha się między 58 a 66 cm. Masa ciała również robi wrażenie, gdyż u psów wynosi typowo 38–50 kg, a u suk 36–48 kg, choć spotyka się osobniki ważące nawet do 70 kg.

Cała sylwetka psa ma harmonijne proporcje, a stosunek wysokości w kłębie do długości tułowia powinien wynosić 9:10. Oznacza to, że zwierzę jest raczej krępe niż długie. Idealna relacja wysokości w kłębie do głębokości klatki piersiowej to z kolei 2:1. Mocna, lekko wypukła głowa osadzona jest na muskularnej szyi średniej długości. Owalne, ciemnobrązowe oczy mają przyjazny wyraz, a trójkątne uszy zwisają wzdłuż policzków, unosząc się jedynie w chwilach skupienia. Prosty grzbiet przechodzi w łagodnie zaokrąglony zad, a gęsto owłosiony ogon w spoczynku zwisa, sięgając co najmniej do stawu skokowego.

Szatę rasy tworzy długi, błyszczący włos okrywowy, który może być prosty lub lekko falowany, oraz gęsty podszerstek. Jedynym dopuszczalnym umaszczeniem jest kruczoczarna maść podstawowa z intensywnym, brązowo-czerwonym podpalaniem nad oczami, na policzkach, klatce piersiowej, kończynach oraz pod ogonem. Dopełnieniem są białe znaczenia: symetryczna strzałka na głowie, znaczenie na podgardlu przechodzące na klatkę piersiową, a także białe łapy i koniec ogona. Toleruje się niewielkie białe plamy na karku i przy odbycie.

Usposobienie i relacje z otoczeniem

Znakiem rozpoznawczym rasy jest łagodne, zrównoważone usposobienie i silne przywiązanie do rodziny. Berneńczyk nie jest psem jednej osoby – swoją lojalnością i uczuciem obdarza wszystkich domowników. Jego pogodna natura i cierpliwość sprawiają, że doskonale odnajduje się w roli towarzysza codziennego życia.

Stosunek do dzieci i gości

Przedstawiciele tej rasy słyną z wyjątkowej wyrozumiałości wobec najmłodszych członków rodziny. Są cierpliwe, delikatne i często wykazują wobec nich zachowania protekcyjne. Mimo to, ze względu na pokaźne gabaryty i siłę, nigdy nie powinno się zostawiać małych dzieci sam na sam z psem – niechcące potrącenie może skończyć się przewróceniem malucha. Z tego samego powodu dzieci nie powinny samodzielnie wyprowadzać go na spacer.

Wobec znanych sobie osób berneńczyk jest serdeczny i wylewny. Obcych zazwyczaj traktuje z pewną rezerwą i dystansem, jednak nie wykazuje agresji, jeśli nowa osoba jest mile widziana przez opiekunów. Jego czujność i spostrzegawczość czynią z niego mało hałaśliwego, ale skutecznego stróża, który wyraźnie zasygnalizuje pojawienie się intruza.

Kontakt z innymi zwierzętami

Psy tej rasy z reguły dobrze tolerują inne zwierzęta domowe, w tym koty czy inne psy. Pojedyncze konflikty wynikają najczęściej z błędów wychowawczych lub nieodpowiedniej socjalizacji, a nie są wrodzoną cechą charakteru. Warto jednak pamiętać, że niektóre berneńczyki mają skłonność do zbierania odpadków na spacerach i puszczania się w pogoń za napotkanym na zewnątrz zwierzęciem.

Temperament i aktywność

Jest to rasa energiczna, ale bez sportowego zacięcia. Dorosły pies potrzebuje dużej dawki codziennego ruchu, najlepiej w formie kilkugodzinnych, spokojnych wędrówek. Lepiej sprawdzi się tu piesza wycieczka niż intensywny bieg przy rowerze. Znudzony i niewybiegany berneńczyk może zacząć kopać dołki w ogrodzie lub niszczyć przedmioty w domu. W jego temperamencie nie ma jednak nadmiernej natarczywości – młodzieńcza żywiołowość z czasem przechodzi w spokojniejszą, choć wciąż chętną do zabawy postawę.

W okresie szczenięcym warto unikać forsownych zabaw z dużo starszymi, dużymi psami, by nie przeciążać rozwijających się stawów. Istotnym momentem jest też czas wymiany zębów, gdy nie należy przeciągać się z psem sznurem – mogłoby to doprowadzić do deformacji zgryzu.

Zdrowie i typowe problemy

Niestety, jest to rasa, w przypadku której lista potencjalnych problemów zdrowotnych jest stosunkowo długa, a długość życia wyraźnie odbiega od średniej dla psów tej wielkości. Dobra opieka i profilaktyka mają tu zatem ogromne znaczenie.

Berneński pies pasterski żyje przeciętnie od 6 do 8 lat, a przyczyną około 40% zgonów są choroby nowotworowe, głównie mięsak histiocytarny.

Choroby nowotworowe

Największym zagrożeniem dla rasy są nowotwory. Mięsak histiocytarny to agresywna forma raka, która rozwija się z histiocytów – komórek układu odpornościowego obecnych w tkankach niemal każdego narządu. W efekcie guzy mogą powstać w dowolnym miejscu ciała, dając objawy uzależnione od lokalizacji: od kulawizny przy zmianach kostnych, po duszności przy zajęciu płuc. Leczenie opiera się na chirurgii, chemio- lub radioterapii, jednak rokowania są często poważne. Innym zagrożeniem jest hemangiosarcoma, czyli naczyniakomięsak krwionośny, który atakuje naczynia krwionośne i najczęściej umiejscawia się w śledzionie lub sercu. Do schorzeń nowotworowych należy też mastocytoma (guz z komórek tucznych), który w zależności od stopnia zaawansowania może przybierać formę łagodną lub złośliwą.

Dysplazje i problemy ortopedyczne

Jak wiele dużych ras, berneńczyk jest obciążony ryzykiem dysplazji stawów biodrowych i łokciowych. Schorzenie to ma podłoże genetyczne, a polega na nieprawidłowym ukształtowaniu elementów stawu, co prowadzi do jego rozluźnienia, a w konsekwencji do zwyrodnień. Objawami są kulawizna, sztywny chód, niechęć do ruchu i trudności ze wstawaniem po odpoczynku. Rozwojowi choroby sprzyjają nadwaga i nadmierny wysiłek w okresie wzrostu. W obrębie układu kostnego u młodych psów może wystąpić też enostoza (młodzieńcze zapalenie kości) oraz osteochondroza (OCD).

Skręt żołądka

To jeden z najgroźniejszych stanów nagłych, któremu sprzyja głęboka klatka piersiowa. Dochodzi do niego, gdy żołądek wypełnia się gazem i ulega obrotowi wokół własnej osi. Typowe objawy to niepokój, powiększający się, twardy brzuch, ślinotok, bezproduktywne odruchy wymiotne i przyspieszony oddech. W takim przypadku natychmiastowa interwencja weterynaryjna jest jedyną szansą na uratowanie życia psa. Ryzyko skrętu można minimalizować, dzieląc dzienną porcję jedzenia na dwa mniejsze posiłki i zapewniając psu odpoczynek po jedzeniu.

Choroby oczu, uszu i skóry

W rasie spotyka się wrodzone i nabyte wady narządu wzroku: entropium (podwinięcie powieki), ektropium (wywinięcie powieki), a także postępujący zanik siatkówki (PRA) i dysplazję siatkówki (RD). Ze względu na obwisłe uszy i gęstą sierść, częste są stany zapalne przewodów słuchowych o podłożu bakteryjnym i drożdżakowym. Zdarzają się również alergie o różnym podłożu, które często manifestują się zmianami skórnymi i wtórnymi infekcjami uszu. W leczeniu nawracających infekcji kluczowe jest wykonanie wymazu i dobór celowanego preparatu, a sama terapia może trwać wiele tygodni.

Pielęgnacja szaty i codzienna opieka

Utrzymanie szaty berneńczyka w dobrej kondycji wymaga systematyczności. Podstawowym zabiegiem jest wyczesywanie – w okresach między linieniami wystarczy raz w tygodniu, za pomocą szczotki pudlówki z długimi drucikami oraz grzebieni metalowych o różnej gęstości. Dwa razy w roku, podczas intensywnej wymiany okrywy, czynność tę trzeba wykonywać znacznie częściej, aby usunąć martwy podszerstek. Psy mieszkające w ogrzewanych mieszkaniach mogą linieć delikatnie przez cały rok.

Szczególną uwagę należy poświęcić miejscom, gdzie włos jest szczególnie narażony na tworzenie kołtunów, czyli za uszami, na szyi, na udach (tzw. portkach) i na ogonie. Powstałych kołtunów nie wolno wycinać – należy je rozdzielić palcami i delikatnie rozczesać. W okresie linienia pomocny okazuje się trymer hakowy. Po każdym spacerze poza miastem trzeba usunąć z sierści wszelkie rzepy, nasiona traw i inne zanieczyszczenia.

Częstotliwość kąpieli

Berneńczyk nie wymaga częstych kąpieli – myje się go jedynie w razie potrzeby, używając szamponów dla psów długowłosych lub hipoalergicznych. Po umyciu warto nałożyć odżywkę lub balsam, a po spłukaniu i odsączeniu ręcznikiem – dokładnie wysuszyć sierść suszarką. Długa, gęsta szata schnie bardzo długo, a utrzymująca się w niej wilgoć w połączeniu z wysoką temperaturą może prowadzić do stanów zapalnych i chorób skóry. Dotyczy to także okresu letniego, gdy pies codziennie pływa.

Pielęgnacja uszu i oczu

Ze względu na predyspozycje do infekcji, regularna kontrola stanu uszu jest absolutną koniecznością. Objawami, które powinny zaniepokoić opiekuna, są nieprzyjemny zapach przypominający drożdże, brązowawa wydzielina, zaczerwienienie małżowiny oraz częste potrząsanie głową i drapanie się przez psa. W przypadku nawracających stanów zapalnych kluczowe znaczenie ma wykonanie wymazu bakteriologicznego i mikologicznego, aby dobrać skuteczny lek. Infekcje wywołane przez drożdżaka Malassezia bywają szczególnie uporczywe i wymagają długotrwałego leczenia.

Pazury, zęby i akcesoria

Pazury należy regularnie kontrolować i skracać, jeśli pies nie ściera ich samodzielnie. Nie można też zapominać o przycinaniu sierści między opuszkami łap. Higiena jamy ustnej, polegająca na codziennym szczotkowaniu zębów, pozwoli uniknąć problemów stomatologicznych. Do wyposażenia, w jakie warto zaopatrzyć berneńczyka, należą solidne obroże (najlepiej niebarwione, by nie farbowały białej sierści na szyi) lub dobrze dopasowane szelki oraz duże, trwałe zabawki. Doskonale sprawdzają się piłki, kongi i naturalne gryzaki. Legowisko musi być na tyle obszerne, by pies mógł swobodnie się na nim wyciągnąć – optymalnym wyborem są materace ortopedyczne chroniące stawy.

Żywienie i profilaktyka

Berneńczyki mają zwykle doskonały apetyt i tendencję do tycia, dlatego kontrolowanie ilości i jakości pożywienia jest niezwykle istotne. Najlepszym rozwiązaniem jest podawanie dobrej jakości gotowej karmy przeznaczonej dla psów dużych ras, która zawiera w swoim składzie glukozaminę i chondroitynę – substancje wspierające pracę stawów. Jest to szczególnie ważne w okresie intensywnego wzrostu szczenięcia.

Dziennie porcje dla dorosłego psa powinno się rozkładać na dwa posiłki, co zmniejsza ryzyko skrętu żołądka. Po jedzeniu niezbędny jest godzinny odpoczynek. Jeśli właściciel decyduje się na samodzielne gotowanie, konieczne jest uzupełnienie diety o preparaty wapniowo-witaminowe oraz środki chroniące stawy. W okresie linienia warto sięgnąć po preparaty z kwasami tłuszczowymi omega-3 i omega-6, które przyspieszają odbudowę okrywy włosowej i poprawiają kondycję skóry. Pies musi mieć zapewniony całodobowy dostęp do świeżej wody, a podczas upałów – zacienione miejsce do odpoczynku.

Historia rasy i jej obecność w polsce

Korzenie rasy sięgają starożytnych molosów, których protoplastą był dog tybetański. Na tereny dzisiejszej Szwajcarii ich przodkowie mieli dotrzeć wraz z rzymskimi legionami, choć wykopaliska znad Jeziora Zuryskiego sugerują, że duże psy w typie berneńczyków mogły żyć w tym regionie już między 1000 a 600 rokiem p.n.e., na długo przed inwazją Rzymian. Przez stulecia pełniły one funkcję wszechstronnych psów gospodarskich – stróżowały, zaganiały bydło i ciągnęły wózki z mlekiem.

Pod koniec XIX wieku trójkolorowe psy licznie występowały w okolicy Dürrbach, gdzie miejscowy karczmarz hodował je i sprzedawał gościom. Początkowo nazywano je dürrbachlerami, a także „czterookimi” (Vieraugler) ze względu na charakterystyczne plamki nad oczami. Moda na bernardyny omal nie doprowadziła rasy do wyginięcia, jednak na przełomie wieków grupa zapaleńców, z profesorem Albertem Heimem i Franzem Schertenleibem na czele, rozpoczęła planową hodowlę. W 1907 roku powstał pierwszy wzorzec, a w 1913 roku zmieniono nazwę na Berner Sennenhund. Aby poprawić stan zdrowia i charakter, w latach 40. XX wieku do populacji wprowadzono jednorazowo domieszkę czarnego nowofundlanda.

W Polsce pierwsza suka tej rasy, Alona z Jihlavska, pojawiła się w 1979 roku, jednak to dopiero psy sprowadzone z Niemiec – Anja v. Rothenhubel i Artos vom Lessinghof – zapoczątkowały stabilny rozwój hodowli. Obecnie berneńczyk cieszy się niesłabnącą popularnością, a za szczenię z rodowodem trzeba zapłacić od 5000 do 7000 zł.

Wysoka cena szczeniąt wynika z konieczności przeprowadzania przez odpowiedzialnych hodowców szeregu badań genetycznych i klinicznych rodziców przed dopuszczeniem do rozrodu.

Dla kogo będzie to idealny wybór?

Rasa ta najlepiej sprawdzi się w rodzinie, która pragnie łagodnego, oddanego towarzysza i jest gotowa zapewnić mu odpowiednią dawkę ruchu. Choć nie jest to pies dla domatorów, nie potrzebuje też sportowego wyczynu – zadowoli się długą, pieszą wycieczką. Berneńczyk może mieszkać zarówno w domu z ogrodem, jak i w większym mieszkaniu, pod warunkiem, że nie będzie izolowany od domowników. Trzymanie go w kojcu jest dla tej rasy, głęboko przywiązanej do stada, szczególnie dotkliwe.

Wymaga konsekwentnego, ale łagodnego wychowania. Ostre traktowanie może sprawić, że straci zaufanie do opiekuna. Szkolenie nie nastręcza zwykle większych trudności – to inteligentny, pojętny uczeń, dla którego najlepszą motywacją jest smakołyk i pochwała. Znajduje zastosowanie nie tylko jako pies rodzinny, ale też w dogoterapii, obedience czy dogtrekkingu.